Bilgiye ulaşmanın en kolay olduğu çağda yaşamamıza rağmen, beynimiz bazen öğrenme kapılarını tamamen kapatıyor. Prof. Dr. Gül Eryılmaz, beynin bir durumu "tehdit" olarak algıladığı anda öğrenme devresinin fişini çektiğini ve bu durumun hatalardan ders çıkarmayı imkansız hale getirdiğini vurguladı.
Öğrenen Beyin (Korteks) "Tehdit" Anında Devre Dışı
Psikiyatri Uzmanı Prof. Dr. Gül Eryılmaz, hataları analiz eden ve strateji geliştiren yapının beyin korteksi (öğrenen beyin) olduğunu belirtti. Ancak bu yapının hemen altında yer alan ve tehlikeye duyarlı olan duygusal beyin, stres anında yönetimi ele alıyor. Eryılmaz, "Beyin bir durumu tehdit olarak algıladığında öğrenen beynin adeta fişini çeker. Savunma mekanizmaları devreye girer ve stres hormonu kortizol salgılanır. Bu da tam ders çıkarılması gereken noktada beyni öğrenmeye kapatır" dedi.
Hataların Arkasında Karşılanmamış İhtiyaçlar Olabilir
Hataların her zaman bilgi eksikliğinden kaynaklanmadığına dikkat çeken Prof. Dr. Eryılmaz, özellikle ikili ilişkilerde ve iş hayatında tekrarlanan hataların altında yatan gizli psikolojik ihtiyaçlara değindi:
-
Fark Edilme Arzusu: Yetişkinlikte bile "Hala seviliyor muyum?" sorusuna yanıt arayan bireyler aynı döngüye girebiliyor.
-
Psikolojik Güvenlik: Cezalandırılma korkusunun olduğu ortamlarda beyin sürekli tehdit algıladığı için gelişim duruyor.
-
Çocukluk Stratejileri: Çocukken işe yaramış savunma yöntemleri (sessiz kalmak gibi), yetişkinlikte birer hata olarak karşımıza çıksa da beyin bunları "güvenli yol" olarak kodladığı için sürdürüyor.
Hatalardan Ders Çıkarmak İçin "Nefes" ve "Şefkat" Şart
Beynin öğrenme kapasitesini yeniden aktif hale getirmek için Prof. Dr. Eryılmaz şu pratik önerilerde bulundu:
-
Derin Nefes ve Su: Beyne oksijen taşımak tehlike algısını küçültür. Su ise doğal bir sakinleştirici ve dikkat artırıcıdır.
-
Topraklama: Ayakların yere bastığını hissetmek ve çevreye odaklanmak, zihni geçmişin hatasından ve geleceğin kaygısından kurtarır.
-
Düzenli Uyku: Uyku sırasında beyin toksinleri temizler ve yeni sinir yolları oluşturarak hataları ayıklar.
-
Öz Şefkat: Kendine kızmak yerine, değerlendirme için doğru zamanı beklemek öğrenen beyni açık tutar.
"Her Hata Kötü Değildir"
Hata sonrası hissedilen pişmanlığın bazen bir "içsel dönüşüm" işareti olduğunu belirten Eryılmaz, "Eğer bir durum artık size rahatsızlık veriyorsa, bu sizin değiştiğinizi gösterir. Bazı hatalar yeni bir farkındalığın kapısını aralar" diyerek hatalara bakış açımızı değiştirmemiz gerektiğini söyledi. |
