"Bir Taneden Bir Şey Olmaz" Diyenler Dikkat! Sigarayı Bırakmada Kritik Eşik: İlk 1 Hafta
Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi’nden Psikiyatri Uzmanı Dr. Pelin Taş, 9 Şubat Sigarayı Bırakma Günü öncesinde toplumdaki büyük bir yanlışa parmak bastı. Sigara bağımlılığının sadece bir "irade eksikliği" olarak görülmesinin bırakma sürecini zorlaştırdığını belirten Taş, nikotinin beynin ödül sistemini doğrudan etkileyerek dopamin üzerinden sahte bir huzur yarattığını vurguladı.
"Bir Tane" Tuzağına Düşmeyin!
Dr. Taş, sigarayı bırakanların ilk 3-7 günde yoğun yoksunluk belirtileri (sinirlilik, huzursuzluk, uyku sorunları) yaşayabileceğini ancak bu sürecin geçici olduğunu hatırlattı. "Bir taneden bir şey olmaz" düşüncesinin beynin eski bağımlılık devrelerini anında uyandırdığını belirten Taş; nikotin replasman tedavileri, ilaç tedavisi ve psikolojik danışmanlığın başarı şansını artırdığını, e-sigaranın ise bir çözüm değil yeni bir bağımlılık olduğunu ifade etti.
“Sigara Beynin Kimyasını Değiştiriyor”
Sigara bağımlılığının çoğu zaman “irade eksikliği” ya da “bırakılsa bırakılır” düşüncesiyle hafife alındığını belirten Taş, bilimsel verilerin nikotinin beyinde güçlü bir bağımlılık döngüsü oluşturduğunu vurguluyor.
Dr. Pelin Taş, sigaranın beyin üzerindeki etkisini şöyle açıklıyor:
“Sigara, beynin ödül sistemini doğrudan etkileyerek dopamin salınımını artırır ve kişide kısa süreli bir rahatlama ve haz hissi yaratır. Ancak bu etki geçicidir. Beyin zamanla nikotini ‘normal’ kabul eder ve nikotin yokluğunda huzursuzluk, gerginlik ve mutsuzluk ortaya çıkar. Kişi sigarayı artık keyif almak için değil, yoksunluk belirtilerini bastırmak için içmeye başlar. Bu döngü sigarayı bırakmayı zorlaştıran en temel mekanizmadır.”
Toplumsal kabul, bırakmayı zorlaştırıyor
Sigara bağımlılığının yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda duygusal bir bağımlılık olduğuna ve stres, kaygı, öfke, yalnızlık gibi duyguların sigara içmeyi tetiklediğine işaret eden Dr. Taş, “Sigara bırakıldığında kişi, bu duygularla baş etmeyi öğrenmek zorunda kalır. Aslında kişi sadece nikotinden değil, sigarayı bir baş etme yöntemi olarak kullanmaktan da vazgeçmektedir. Bu nedenle destek almadan bırakma girişimlerinin çoğu zaman başarısız olur” diyor.
Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Pelin Taş, sigara bağımlılığını diğer bağımlılıklardan ayıran en önemli farkı, “sigaranın toplumsal olarak kabul görmesi ve her an ulaşılabilir olması” şeklinde açıklayarak, bu durumun bırakma sürecini zorlaştırdığını ve tekrar başlama riskini artırdığını vurguluyor.
En kritik dönem ilk 1 hafta
Sigarayı bırakan kişilerin ilk günlerde huzursuzluk, sinirlilik, dikkat dağınıklığı, uyku sorunları, yoğun sigara isteği ve bazen depresif duygular yaşayabildiğini anlatan Dr. Taş, “Bu belirtiler genellikle ilk 3–7 günde en yoğundur, birkaç hafta içinde belirgin şekilde azalır. Bu sürecin geçici olduğunu bilmek, bırakma motivasyonu açısından kritik öneme sahiptir” diyor.
"Bir taneden bir şey olmaz" tuzağı
Dr. Pelin Taş, sigarayı bırakma sürecindeki en büyük tuzaklardan birinin “Bir taneden bir şey olmaz” düşüncesi olduğunu belirterek, şunları söylüyor:
“Bağımlılıkta ‘bir tane’ diye bir şey yoktur. Beyin, tek bir sigarayı bile eski bağımlılık devresini yeniden başlatmak için yeterli bir sinyal olarak algılayabilir. Pek çok nüks bu düşünceyle başlar.”
Sigarayı bırakma yöntemleri: Tek Bir Yol Yok, Kişiye Özel Çözüm Var
Dr. Taş, sigara bırakma sürecinde psikiyatrik desteğin ve kişiye özel planlamanın önemine işaret ederek, kullanılabilecek tedavi seçeneklerini şöyle sıralıyor:
“Nikotin Replasman Tedavileri: Nikotin bandı, sakız, pastil ve sprey gibi ürünler, sigaranın içindeki zararlı maddeler olmadan vücuda kontrollü nikotin verilmesini sağlar. Doğru doz ve sürede kullanıldığında bırakma sürecini belirgin biçimde kolaylaştırır.
Psikolojik Danışmanlık: Sigara bağımlılığı yalnızca bedensel değil, davranışsal ve duygusal bir bağımlılıktır. Danışmanlık sürecinde kişinin sigara içme tetikleyicileri belirlenir, stresle ve zor duygularla baş etme becerileri güçlendirilir.
İlaç tedavileri: Bazı kişilerde nikotin bağımlılığı daha yoğundur ve ilaç tedavileri bu süreci daha yönetilebilir hâle getirir. İlaç kullanımı mutlaka hekim değerlendirmesiyle planlanmalıdır.”
Elektronik sigara, bir bırakma yöntemi değil; yeni bir bağımlılıktır
Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Pelin Taş, elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerinin, sigarayı bırakmak için güvenli ve etkili bir yöntem olmadığının altını çizerek, bu ürünlerin sigaranın yerini alan yeni bir nikotin bağımlılığına dönüştüğüne ve uzun vadeli etkileri hâlâ tam olarak bilinmediğine dikkati çekiyor.
Sigarasız yaşam yalnızca bedeni değil, ruh sağlığını da iyileştirir
Sigarayı bırakmanın hem bedeni hem de ruh sağlığını olumlu etkilediğini belirten Dr. Taş, 9 Şubat Sigara Bırakma Günü’nün, sigarayı bırakmak isteyen ama “doğru zamanı” bekleyen herkes için bir hatırlatma olduğunu söylüyor ve “Zorlanmanız bir zayıflık değil, bağımlılığın doğal bir sonucudur. Bir randevu almak, bir bilgiye ulaşmak, bir adım atmak bile yeterlidir. 9 Şubat, bunun için iyi bir başlangıç olabilir.” |
