Tatil Sonrası Biyoritim ve Okul Uyum Analizi: 3 Yaşından Sonra Çocuk Yaşıtının Yanına Yakışır

Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, okulun ilk bir ayında yaşanan uyum sorunlarının doğal kabul edilmesi gerektiğini ancak sürenin uzaması veya ani isteksizlik durumlarında dikkatli olunması gerektiğini belirtti. Mükemmeliyetçi ve aşırı korumacı ebeveyn tutumlarının çocuktaki kaygıyı artırdığına dikkat çeken Kilit, "Okula gitmek bir seçenek değil, tartışılmaz bir sorumluluktur" dedi.

OKUL REDDİ BİR AYDAN UZUN SÜRERSE DİKKAT! "ÇOCUKTA BİR ANDA İSTEKSİZLİK BAŞLADIYSA BU BİR KIRMIZI BAYRAKTIR"

Yeni eğitim-öğretim döneminin başlamasıyla birlikte birçok ailede okul uyum süreci ve okul reddi gündemin ilk sıralarına yerleşti. Çocukların tatil döneminden çıkıp sorumluluk alanına girmekte zorlanmasının doğal bir süreç olduğunu belirten Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, ebeveynlere kritik uyarılarda bulundu.

Tatil dönemi ile iş/okul hayatı arasındaki farkı vurgulayan Dr. Neriman Kilit, tatilin eğlence, okulun ise sorumluluk ve sosyal ortam demek olduğunu ifade ederek şunları söyledi:

"Tatil dönüşünde kimse işe sevinerek dönmez. Okul da çocuklar için aynı şeydir, iş ortamlarımızın küçültülmüş hâlidir. Bu yüzden ilk etapta çocukların 'okula gitmek istiyoruz' diye bayram etmelerini beklemiyoruz. 'Tatil ne güzeldi, yine mi başladı?' şeklindeki söylenmeler son derece doğaldır."

"Okulun İlk Bir Ayının Günahı Olmaz"

Üç yaşından itibaren çocukların sosyal ortama girmesinin gelişimsel olarak en sağlıklı adım olduğunu ifade eden Kilit, kreş geçmişi olan çocukların ilkokula daha kolay uyum sağladığını belirtti. Uyku düzeni, derslere adapte olma veya okula gitme isteksizliği gibi durumların ilk 4 hafta içinde normal karşılanması gerektiğini vurgulayan uzman isim, sınır çizgisini şöyle çizdi:

"Teşhisler genellikle okulun ilk bir ayı geçtikten sonra konulmaya çalışılır. Ancak çocukta çok yoğun bir okul reddi, evden çıkamama, anneden hiçbir şekilde ayrılamama durumu varsa üstünde durulmalıdır. Bir ay geçmesine rağmen ısrarlı redler devam ediyorsa; bu durum kaygıdan, dürtüsellikten veya sorumluluğu kabul etmek istememekten kaynaklanabilir. O zaman mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır."

Ani Tutum Değişikliklerine Dikkat: "Kırmızı Bayrak"

Küçük yaş grubundaki çocuklarda ayrılık anksiyetesinin sıklıkla karın ağrısı veya baş ağrısı gibi bedenselleştirme (somatizasyon) belirtileriyle ortaya çıktığını hatırlatan Dr. Neriman Kilit, okul reddinin tek nedeninin ayrılık kaygısı olmadığını vurguladı.

DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu), disleksi, karşıt olma-karşıt gelme bozuklukları ve sosyal fobinin de okul reddine yol açabileceğini belirten Kilit, özellikle ani başlayan isteksizliğe dikkat çekti:

"Şimdiye kadar hiçbir problem yaşamayan bir çocukta bir anda isteksizlik oluşuyorsa bu bizim için bir kırmızı bayraktır. Çocuğun okulda ne yaşadığı mutlaka araştırılmalıdır. Akran zorbalığından yanlış öğretmen yaklaşımlarına, ruhsal ya da fiziksel travmalara kadar her ihtimal göz önünde bulundurulmalıdır."

Mükemmeliyetçi ve Eleştirel Tutum Kaygıyı Körüklüyor

Ebeveynlerin farkında olmadan çocuklardaki kaygıyı tırmandırabildiğini ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Neriman Kilit, mükemmeliyetçiliğin her alanda mutsuzluk getirdiğinin altını çizdi.

100 üzerinden 98 aldığı zaman ağlayan çocuk yapısının ebeveyn tutumlarıyla doğrudan ilişkili olduğunu belirten Kilit, şu tavsiyelerde bulundu:

• Kıyaslamayı Bırakın: Çocuğu başkalarıyla kıyaslamak ve sürekli eleştirmek öz güvenini doğrudan kırar.

• İyi Özellikleri Destekleyin: Tiyatral ve abartılı bir tutuma kaçmadan, çocuğun güçlü ve olumlu yönleri ön plana çıkarılmalıdır.

• Güven Veren Bir Dil Kullanın: "Sen elinden geleni yap, biz senin elinden gelene razıyız. Bir sıkıntın olduğunda yanında duracağız" mesajı verilmelidir.

Ne Helikopter Ebeveynlik Ne De Kaderine Terk Etmek

Okula uyum sürecinde annelerin kademeli olarak ortamdan uzaklaşabileceğini dile getiren Kilit, "Eti senin kemiği benim" anlayışının da, öğretmenin otoritesini tamamen yok sayan korumacı tutumun da yanlış olduğunu söyledi.

İnsanın gelişimi için belirli miktarda zorlanma ve travmanın kaçınılmaz olduğunu savunan Kilit, "Bir şeyin azı da fazlası da zarar verir. Öğretmen otorite kurarken biraz sesi yükselebilir. Çocuk yaşta sorumluluk duygusunu, sabretmeyi ve vazgeçmeyi öğrenemeyen bir birey, 18 yaşından sonra iş hayatına uyum sağlayamaz. Ne helikopter anne gibi her şeye müdahale etmek ne de çocuğu tamamen serbest bırakmak doğrudur" değerlendirmesinde bulundu.

"Okula Gitmek Sabah Yumurta Yemek Gibi Bir Seçenek Değildir"

3 yaşından itibaren çocukların oyun aracılığıyla disipline alıştırılması gerektiğini kaydeden Dr. Neriman Kilit, konuşmasını şu kesin sözlerle tamamladı:

"Topluluk hâlinde yaşayan insanın, başkalarının haklarına saygı duymayı ve kendi haklarını korumayı öğrenmesi gerekir. Okula gidip gitmemek tartışılabilir bir konu değildir. Bu, sabah yumurta yemekle ekmek yemek arasındaki gibi bir tercih meselesi olamaz; o okula gidilecektir. Bugün bunun tartışılmaz bir sorumluluk olduğunu öğrenen çocuk, yarın iş hayatında da aynı duruşu sergiler."

OKUL REDDİ VE EBEVEYN YAKLAŞIMLARI ÖZET REHBERİ

Risk Belirtileri ve Nedenleri

• Bir ayı aşan yoğun okul reddi ve evden çıkmama hali.

• Karın ve baş ağrısı gibi belirgin bedenselleştirme (somatizasyon) tepkileri.

• Daha önce sorunsuz giden çocukta aniden başlayan okul isteksizliği (Akran zorbalığı / Travma riski).

• DEHB, disleksi, sosyal fobi veya karşıt gelme bozukluğu gibi arka plan sorunları.

Doğru Ebeveyn Tutumu

• Okulun ilk 2-4 haftalık sürecindeki söylenme ve alışma zorluklarını doğal karşılayın.

• Mükemmeliyetçi, kıyaslamacı ve aşırı eleştirel söylemlerden kaçının.

• İlk ay anne katılımını okul kapısından bahçeye doğru kademeli olarak azaltın.

• Okulun tartışmaya açık bir seçenek değil, kesin bir sorumluluk olduğunu netleşmiş sınırlarla hissettirin.

• Süreç bir ayı aştığı takdirde zaman kaybetmeden çocuk-ergen psikiyatrisi veya uzmandan destek alın.