Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikoloğu Emine Akın Aytop, kontrolsüz satın alma davranışı olarak bilinen alışveriş bağımlılığı (oniomani) hakkında kritik uyarılarda bulundu. Genellikle ergenlik sonu ile 20’li yaşların başında ortaya çıkan alışveriş bağımlılığının anlık haz sağlasa da ilerleyen süreçte derin pişmanlık, finansal krizler ve depresyon gibi psikolojik sorunlara yol açabileceği belirtildi.
ALIŞVERİŞ BAĞIMLILIĞI GENELLİKLE 20’Lİ YAŞLARIN BAŞINDA ORTAYA ÇIKIYOR!
Gündelik hayatın olağan bir parçası veya keyifli bir hafta sonu etkinliği gibi görünen alışveriş, kontrolsüz hale geldiğinde ciddi bir davranışsal bağımlılığa dönüşebiliyor.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikoloğu Emine Akın Aytop, ihtiyaç olmadığı halde tekrarlayan ve anlık isteklerle şekillenen satın alma davranışlarının altında yatan psikolojik ve sosyal dinamikleri değerlendirdi. Tıpta "oniomani" olarak adlandırılan alışveriş bağımlılığının genellikle ergenlik sonu ile 20'li yaşların başında filizlendiğini belirten Aytop, bu durumun biyolojik ve psikolojik boyutları olan bir hastalık olduğuna dikkat çekti.
Birçok Psikolojik Rahatsızlıkla İlişkili Olabilir
Alışveriş bağımlılığının çoğunlukla tek başına seyretmediğini ve farklı psikolojik tablolarla kesiştiğini vurgulayan Klinik Psikolog Emine Akın Aytop, ilişkilendirilen bozuklukları şöyle sıraladı:
"Depresyon en sık ilişkilendirilen rahatsızlıklardan biridir. Kişi yaşadığı içsel boşluğu veya çökkünlüğü alışverişle kapatmaya çalışabilir. Ayrıca dürtü kontrol bozukluklarında olduğu gibi, bireyler satın alma dürtülerini denetlemekte güçlük yaşarlar. Anksiyete bozuklukları, kişilik bozuklukları, bipolar bozukluk, obsesif-kompulsif bozukluk (OKB), yeme bozuklukları ve DEHB de kontrolsüz harcama davranışını kolaylaştıran etkenler arasındadır."
Kısa Süreli Haz, Uzun Vadeli Pişmanlık Ve Borç Yükü
Normal alışveriş ile bağımlılık arasındaki çizginin "kontrol ve ihtiyaç" kavramlarıyla ayrıldığını ifade eden Aytop; normal alışverişte kişinin bütçesini yönetebildiğini, bağımlılıkta ise plansız harcamaların sevdiklerinden gizlendiğini aktardı.
Alışveriş yapmak uğruna borçlanan kişilerin kendilerini varlıklı gösterme eğiliminde olabileceğini belirten Aytop; harcama sorgulandığında savunmacı ve gergin tavırlar sergilendiğini, eylem anında hissettikleri kısa süreli haz duygusunun hemen ardından yerini yoğun pişmanlık, suçluluk ve öz saygı kaybına bıraktığını vurguladı.
Kadınlarda Alışveriş, Erkeklerde Oyun Ve Kumar Öne Çıkıyor
Araştırmaların davranışsal bağımlılıklarda cinsiyet farklılıklarına işaret ettiğini belirten Emine Akın Aytop, kadınların sosyal medya, yemek ve alışveriş bağımlılığına; erkeklerin ise oyun, seks ve kumar bağımlılığına daha yatkın gözlemlendiğini ifade etti.
"Öncesi, Sırası Ve Sonrasını Kaydetmek Farkındalık Sağlar"
Bağımlılığı tetikleyen etkenleri fark edebilmek için bireysel gözlemin hayati önem taşıdığını hatırlatan Aytop, kişilerin alışveriş eylemini "öncesi, sırası ve sonrası" şeklinde üç aşamaya ayırarak duygu ve düşüncelerini kaydetmelerini önerdi.
Tedavi edilmeyen alışveriş bağımlılığının finansal ve sosyal yıkımlara yol açabileceğini hatırlatan uzmanlar; bütüncül bir psikoterapi ve gerektiğinde psikiyatrik destek ile kişilerin yaşam kontrolünü ve sağlıklı başa çıkma becerilerini yeniden kazanabileceğini vurguluyor. |
